آمادگی جسمانی مجموعهای از ویژگیهای فیزیولوژیکی است که توانایی فرد برای انجام فعالیتهای بدنی را تعیین میکند. در میان مؤلفههای آمادگی جسمانی مرتبط با سلامت، قدرت عضلانی جایگاه ویژهای دارد. قدرت مناسب عضلات نه تنها برای عملکرد ورزشی اهمیت دارد، بلکه برای انجام فعالیتهای روزمره، حفظ تعادل، پیشگیری از سقوط و کاهش خطر بیماریهای متابولیک نیز ضروری است. کاهش قدرت عضلانی با افزایش سن میتواند به محدودیت عملکردی، کاهش استقلال فردی و افزایش خطر آسیبها منجر شود. در این مقاله سعی شده است مفهوم قدرت از نظر عملکردی تشریح شود و آزمون های مناسب برای سنجش قدرت معرفی شود.
نویسنده: علیرضا نیک نام (متخصص فیزیولوژی ورزشی)
مقدمه
در سالهای اخیر، پایش بار تمرینی به یکی از مهمترین موضوعات در علوم ورزشی و تمرین تبدیل شده است. مربیان، پژوهشگران و متخصصان عملکرد ورزشی همواره به دنبال روشهایی هستند که بتوانند شدت واقعی تمرین را دقیقتر ارزیابی کنند و بر اساس آن، تصمیمهای بهتری برای بهبود عملکرد، کنترل خستگی و پیشگیری از افت آمادگی بگیرند. یکی از ابزارهای کاربردی و در عین حال ساده در این زمینه، dRPE یا Differentiated Rating of Perceived Exertion است؛ مفهومی که میتوان آن را «درک یا امتیازدهی تفکیکی فشار تمرین» ترجمه کرد.
کلمات کلیدی: مانیتورینگ تمرین، فشار تمرین، مقیاس درک تلاش، RPE
نویسنده: علیرضا نیک نام (متخصص فیزیولوژی ورزشی)
مقدمه (یک مطالعه ۴۷ ساله پاسخ میدهد!)
یک مطالعه بزرگ سوئدی که نزدیک به پنج دهه افراد را دنبال کرده است نشان میدهد کاهش تواناییهای جسمانی بدن بیسر و صدا از حدود ۳۵ سالگی آغاز میشود. پژوهشگران دریافتند که آمادگی جسمانی، قدرت و استقامت عضلانی از این سن به بعد به تدریج کاهش مییابد و با گذشت زمان سرعت این کاهش بیشتر میشود. با این حال یک خبر امیدوارکننده هم وجود دارد: افرادی که در سنین بالاتر شروع به فعالیت بدنی کردند، توانستند عملکرد فیزیکی خود را تا ۱۰ درصد بهبود دهند. این پژوهش در مؤسسه کارولینسکا و در قالب پروژهای به نام مطالعه فعالیت بدنی و آمادگی جسمانی سوئد (SPAF) انجام شد. دانشمندان چند صد زن و مرد را که بهطور تصادفی انتخاب شده بودند، از سن ۱۶ تا ۶۳ سالگی طی مدت ۴۷ سال بهطور مداوم بررسی کردند و بارها میزان آمادگی جسمانی و قدرت آنها را اندازهگیری کردند. نتایج این تحقیق در مجله Journal of Cachexia, Sarcopenia and Muscle منتشر شده است.
کلمات کلیدی: آمادگی جسمانی، پیری عضلانی، ضعف قدرت، سالمندی
نویسنده: علیرضا نیک نام (متخصص فیزیولوژی ورزشی)
مقدمه
آنمی کاذب یا Pseudoanemia حالتی است که در آن نتایج آزمایش خونِ ورزشکار شبیه کمخونی دیده میشود، اما در واقع کاهش واقعی در تعداد گلبولهای قرمز وجود ندارد. این وضعیت بیشتر در ورزشکاران استقامتی مانند دوندگان، دوچرخهسواران، شناگران و اسکیبازان دیده میشود و برخلاف کمخونی واقعی، بهجای آنکه ناشی از کمبود آهن یا تولید ناکافی سلولهای خونی باشد، حاصل سازگاری فیزیولوژیک بدن با ورزش منظم است. در این حالت بدن برای تحمل بهتر فشار تمرین، حجم پلاسما (مایع خون) را افزایش میدهد. این افزایش باعث رقیقتر شدن خون میشود؛ در نتیجه غلظت هموگلوبین (Hb) و هماتوکریت (Hct) در آزمایش خون کاهش مییابد، ولی میزان مطلق گلبولهای قرمز معمولاً طبیعی یا کمی بیشتر از قبل است.
کلمات کلیدی: آنمی کاذب، آنمی، کم خونی کاذب، کم خونی، فقر آهن
نویسنده: علیرضا نیک نام (متخصص فیزیولوژی ورزشی)
مقدمه
خواب یکی از مهمترین فرایندهای زیستی بدن انسان است که نقش اساسی در حفظ سلامت جسمی و روانی ایفا میکند. در زندگی روزمره، بهویژه برای ورزشکاران، خواب نهتنها بهعنوان زمانی برای استراحت بلکه بهعنوان دورهای حیاتی برای بازیابی انرژی، ترمیم بافتها و تثبیت سازگاریهای حاصل از تمرین شناخته میشود. کیفیت و مدت خواب میتواند بهطور مستقیم بر عملکرد جسمی، تواناییهای شناختی، سیستم ایمنی و روند ریکاوری بدن تأثیر بگذارد. در سالهای اخیر توجه پژوهشگران علوم ورزشی و تغذیه به ارتباط میان خواب و عوامل سبک زندگی، بهویژه تغذیه، افزایش یافته است. شواهد نشان میدهد که برخی الگوهای غذایی میتوانند کیفیت خواب را بهبود دهند یا برعکس باعث اختلال در آن شوند. از سوی دیگر، شرایط خاص زندگی ورزشکاران مانند تمرینات شدید، مسابقات، سفرهای مکرر و فشارهای روانی ممکن است کیفیت خواب آنان را تحت تأثیر قرار دهد. با توجه به اهمیت خواب در فرایند ریکاوری و عملکرد ورزشی، بررسی عوامل مؤثر بر خواب و راهکارهای تغذیهای و رفتاری برای بهبود آن از اهمیت ویژهای برخوردار است. در این متن به نقش خواب در سلامت و عملکرد ورزشکاران و همچنین عواملی که میتوانند کیفیت خواب را تحت تأثیر قرار دهند پرداخته میشود.
کلمات کلیدی: خواب، خواب و عملکرد ورزشی، اختلال خواب در ورزشکاران
نویسنده: علیرضا نیک نام (متخصص فیزیولوژی ورزشی)
مقدمه
توزیع شدت تمرین (Training Intensity Distribution, TID) بهعنوان یکی از اجزای کلیدی تنظیم بار تمرینی، نقشی اساسی در طراحی برنامههای تمرین استقامتی و بهینهسازی عملکرد ایفا میکند. این مقاله به بررسی بنیانهای نظری TID و تکامل طبقهبندی نواحی شدت تمرین میپردازد. ویژگیهای توزیع، سازوکارهای فیزیولوژیکی زیربنایی و شرایط کاربردی سه مدل TID {مدل هرمی (PYR)، آستانهای (THR) و قطبی (POL)} بهطور ویژه ارزیابی شدهاند. این مطالعه، نقشهای عملکردی هر مدل TID را در رشتههای مختلف استقامتی و در سناریوهای تمرینی متفاوت بررسی میکند و همچنین تغییرات ساختاری پویا در این مدلها را طی فازهای آمادهسازی عمومی، آمادهسازی ویژه، پیشرقابتی و رقابتی مورد تحلیل قرار میدهد. یافتهها نشان میدهد که هر مدل TID دارای ساختار، کاربرد و زمینههای اجرایی منحصربهفردی است و زمانیکه با نیازهای خاص هر فاز تمرینی و ویژگیهای تخصصی هر رشته ورزشی هماهنگ شود، میتواند بهطور قابل توجهی به توسعه عملکرد کمک کند. در عمل، انتخاب مدل مناسب TID باید بر اساس ویژگیهای رشته ورزشی، اهداف تمرینی و تفاوتهای فردی تعیین شود. علاوه بر این، سازگاریهای مرحلهای و ادغام راهبردی چند مدل TID ممکن است به بهبود تطابقهای تجمعی تمرین و افزایش عملکرد رقابتی منجر شود. این رویکرد، حمایت نظری ارزشمندی برای مدیریت علمی تمرینات استقامتی در ورزشهای چرخهای فراهم میکند.
نویسنده: علیرضا نیک نام (متخصص فیزیولوژی ورزشی)
مقدمه
گلیکوژن، سوخت اصلی عضلات در ورزشهای با شدت بالا و طولانی مدت است و سطح آن میتواند نقش مهمی در عملکرد و استقامت داشته باشد. در گذشته، ورزشکاران از پروتکلهای پیچیده و شدید بارگیری کربوهیدرات استفاده میکردند تا ذخایر گلیکوژن خود را به حداکثر برسانند. اما آیا واقعاً لازم است تا چنین برنامههای سخت و زمانبری را دنبال کنیم؟ در این مقاله به بررسی تأثیر سطح گلیکوژن عضلانی و ضرورت پروتکلهای شدید بارگیری کربوهیدرات میپردازیم. لازم به ذکر است که این مطالب اقتباسی از کارهای اسر جکندروپ (متخصص برجسته تغذیه ورزشی) است.
نویسنده: علیرضا نیک نام (متخصص فیزیولوژی ورزشی)
آدرس صفحه اینستاگرام: Sportphysiologist@ آدرس ایمیل: Alireza73.Niknam@gmail.com
مقدمه
استروئیدهای آنابولیک آندروژنی (AAS)، ترکیباتی سنتتیک هستند که از تستوسترون مشتق شدهاند و به دلیل توانایی بالا در افزایش تودهی عضلانی، قدرت و سرعت بازسازی بافتها، هم در پزشکی و هم در دنیای ورزش کاربرد دارند. اما خط باریکی بین استفادهی درمانی و سوءمصرف این داروها وجود دارد؛ خطی که عبور از آن میتواند هزینههای سنگینی برای بدن و روان داشته باشد. در این مقاله درباره جنبه های مختلف درمانی و سوءمصرف استروئیدهای آنابولیک بحث شده است.
نویسنده: علیرضا نیک نام (متخصص فیزیولوژی ورزشی)
آدرس صفحه اینستاگرام: Sportphysiologist@ آدرس ایمیل: Alireza73.Niknam@gmail.com
مقدمه
عضلات اسکلتی، بخش عمدهای از سیستم حرکتی انسان را تشکیل میدهند و عملکرد آنها متکی بر فرآیند انقباض عضلانی است. این انقباض، حاصل مکانیسمهای پیچیدهای در سطح سلولهای عضلانی (تارهای عضلانی) است که به دنبال تحریک عصبی و از طریق مکانیسم لغزشی فیلامانها رخ میدهد. شناخت دقیق این فرآیند، برای درک عملکرد حرکتی، سازگاریهای تمرینی، و درمان اختلالات عصبی-عضلانی ضروری است. در واقع انقباض عضلانی یک فرآیند پیچیده و هماهنگ بین سیستم عصبی و عضله است که از انتقال پیام عصبی آغاز شده و با تعامل بین فیلامانهای اکتین و میوزین منجر به تولید نیرو و حرکت میشود. در ادامه به بررسی گامبهگام مکانیسم انقباض عضله اسکلتی، نقش یون کلسیم، ATP، و پروتئینهای تنظیمکننده نظیر تروپونین و تروپومیوزین پرداخته ایم و دید جامعی از تعاملات عصبی-عضلانی در سطح سلولی و مولکولی ارائه خواهیم کرد.
کلمات کلیدی: انقباض عضلانی، میوزین، اکتین، تار عضلانی، سارکومر










