مانجارو (Tirzepatide) و کاهش وزن؛ از مکانیسمهای فیزیولوژیک تا کاربرد بالینی در کنار ورزش
نویسندگان: فرزانه صفرپور (کارشناس ارشد فیزیولوژی ورزشی)، علیرضا نیک نام (دکتری تخصصی فیزیولوژی ورزشی)
مقدمه
در سالهای اخیر، داروهای مبتنی بر اینکرتینها بهویژه آگونیستهای گیرنده GLP-1 و اخیراً ترکیبات دوگانه GIP/GLP-1 توجه زیادی را در درمان دیابت نوع ۲ و چاقی به خود جلب کردهاند. مانجارو (Tirzepatide) بهعنوان اولین داروی دوگانه GIP/GLP-1، کاهش وزن قابلتوجهی ایجاد میکند و به همین دلیل بهسرعت وارد فضای پزشکی ورزشی، کلینیکهای تغذیه و حتی حوزه تناسب اندام شده است. با این حال، پرسش اصلی این است که آیا این کاهش وزن پایدار است و نقش ورزش در کنار این دارو چیست؟
کلمات کلیدی: مانجارو، کاهش وزن، ورزش، لاغری، دیابت
مانجارو چیست و چگونه عمل میکند؟
مانجارو (Tirzepatide) یک داروی تزریقی هفتگی است که بهطور همزمان گیرندههای GIP (Gastric inhibitory polypeptide) و GLP-1 (Glucagon-Like Peptide-1) را فعال میکند. این گیرندهها بخشی از سیستم اینکرتینی بدن هستند که پس از مصرف غذا فعال میشوند و نقش مهمی در تنظیم ترشح انسولین، کنترل قند خون، اشتها و تعادل انرژی دارند (۱-۵).
فعالسازی گیرنده GLP-1 باعث افزایش ترشح انسولین وابسته به گلوکز، کاهش گلوکاگون، کند شدن تخلیه معده و کاهش اشتها میشود. گیرنده GIP علاوه بر اثر انسولینوتروپیک (تحریک ترشح انسولین)، بر بافت چربی و متابولیسم لیپیدها نیز اثر میگذارد. ترکیب این دو مسیر در Tirzepatide موجب کاهش وزن و بهبود شاخصهای متابولیک قویتری نسبت به داروهای تکهدفه GLP-1 میشود.
اثربخشی مانجارو در کاهش وزن: شواهد علمی
مطالعات مروری و متاآنالیزها نشان میدهند که Tirzepatide در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ و افراد چاق، کاهش وزن معنادار و چشمگیری ایجاد میکند. با این حال، عوارض گوارشی مانند تهوع، استفراغ و ناراحتیهای دستگاه گوارش از جمله چالشهای رایج این دارو هستند که میتوانند پایبندی به درمان را کاهش دهند (۱-۵).
نکته مهمتر آن است که شواهد اخیر نشان میدهند پس از قطع مصرف Tirzepatide و سایر داروهای GLP-1، بازگشت سریع وزن اتفاق میافتد. این پدیده نهتنها وزن ازدسترفته را بازمیگرداند، بلکه میتواند مزایای متابولیک حاصل از کاهش وزن را نیز تضعیف کند. بنابراین، مانجارو بهتنهایی راهحل پایدار مدیریت وزن محسوب نمیشود.
نقش ورزش در کنار مانجارو
شواهد علمی بهطور گسترده از ترکیب ورزش و داروهای GLP-1 حمایت میکنند. مطالعات نشان میدهند که ورزش، بهویژه ترکیب تمرینات مقاومتی و هوازی، میتواند:
- کاهش وزن را تقویت کند
- از کاهش توده بدون چربی جلوگیری نماید
- عملکرد قلبی–تنفسی و قدرت عضلانی را بهبود بخشد
مطالعات مداخلهای اخیر حتی نشان دادهاند که تمرین ورزشی بهتنهایی در بهبود VO₂max، قدرت عضلانی و تنظیم انسولین، در برخی موارد مؤثرتر از مصرف Tirzepatide بوده است. همچنین افزودن Tirzepatide به برنامه تمرینی، لزوماً مزیت معناداری نسبت به ورزش تنها ایجاد نکرده است. این یافتهها نشان میدهد که وقتی هدف کاهش وزن است ورزش و تغذیه با محدودیت کالری، ستون اصلی سازگاریهای فیزیولوژیک و سلامت متابولیک هستند و دارو تنها میتواند نقش کمکی داشته باشد (۵).
بازگشت وزن پس از قطع دارو: چالش اصلی
مرورهای روایتی اخیر نشان میدهند که قطع درمان با Tirzepatide، چه در کوتاهمدت و چه در بلندمدت، با بازگشت وزنی سریع همراه است. این موضوع اهمیت طراحی استراتژیهای نگهدارنده، شامل ورزش منظم، اصلاح رفتار تغذیهای و حتی کاهش تدریجی دوز دارو را برجسته میکند. بدون این مداخلات، مزایای کاهش وزن بهسرعت از دست خواهند رفت (۱-۵).
نگرانیهای ایمنی و خطرات بالقوه بلندمدت
اگرچه موضوع هنوز بحثبرانگیز است، برخی شواهد نظری و پیشبالینی مطرح میکنند که درمان با Tirzepatide (TRZD) ممکن است بهطور بالقوه رشد یا پیشرفت برخی سرطانها از جمله پانکراس، تیروئید، پستان، کبد و کولون را تسهیل کند (۴). با این حال، دادههای انسانی موجود عمدتاً کوتاهمدت هستند و امکان قضاوت قطعی درباره نسبت فایده به خطر وجود ندارد.
برای مثال، اگرچه پانکراتیت مزمن یک عامل خطر شناختهشده برای سرطان پانکراس است، این موضوع لزوماً در مورد پانکراتیت حاد ناشی از آنالوگهای GLP-1/GIP صادق نیست (۴). بر اساس دادههای مربوط به نرخ جهشهای ژنتیکی، تخمین زده میشود که تبدیل سلولهای طبیعی مجرای پانکراس به یک کارسینومای پانکراسی با توان متاستاتیک، ممکن است بیش از ۲۰ سال زمان ببرد تا به مرحله تشخیص بالینی برسد.
از سوی دیگر، افراد مبتلا به دیابت معمولاً پس از تشخیص، برای سالها یا حتی مادامالعمر تحت درمان دارویی قرار میگیرند. بنابراین، اگر فرد برای مدت طولانی در معرض آگونیستهای GLP-1/GIP یا Tirzepatide باشد، این تماس طولانیمدت ممکن است بهطور نظری روند پیشرفت بیماریهای بدخیم را در بافتهای هدف تسریع کند. به همین دلیل، ضروری است شرکتکنندگان کارآزماییهای بالینی Tirzepatide برای سالهای طولانی پیگیری و پایش شوند تا دادههای قابلاعتماد درباره خطرات احتمالی سرطان بهدست آید؛ چرا که بروز سرطان معمولاً تحت تأثیر فرآیندهای بلندمدت قرار میگیرد (۴).
جمعبندی نهایی
مانجارو یک ابزار دارویی قدرتمند برای کاهش وزن و بهبود شاخصهای متابولیک است، اما:
- کاهش وزن ناشی از آن بدون ورزش پایدار نیست
- قطع دارو با بازگشت سریع وزن همراه است
- ورزش، بهویژه تمرین ترکیبی مقاومتی–هوازی، نقش کلیدی و غیرقابل جایگزین دارد
- ایمنی بلندمدت، بهویژه از نظر خطرات بدخیمی، همچنان نیازمند پیگیریهای طولانیمدت است
در نهایت، شواهد علمی نشان میدهد که ورزش و تغذیه سالم ستون اصلی مدیریت وزن و سلامت متابولیک است و Tirzepatide باید تنها بهعنوان یک ابزار کمکی، در چارچوب اصلاح سبک زندگی و با نظارت علمی دقیق مورد استفاده قرار گیرد.
منابع
۱- Quarenghi M, Capelli S, Galligani G, Giana A, Preatoni G, Turri Quarenghi R. Weight Regain After Liraglutide, Semaglutide or Tirzepatide Interruption: A Narrative Review of Randomized Studies. Journal of Clinical Medicine. 2025; 14(11):3791. https://doi.org/10.3390/jcm14113791
۲- Lin F, Yu B, Ling B, Lv G, Shang H, Zhao X, et al. (2023) Weight loss efficiency and safety of tirzepatide: A Systematic review. PLoS ONE 18(5): e0285197. https://doi.org/10.1371/journal. pone.0285197
۳- Samuel SM, Varghese E, Kubatka P, Büsselberg D. Tirzepatide—Friend or Foe in Diabetic Cancer Patients? Biomolecules. 2022; 12(11):1580. https://doi.org/10.3390/biom12111580
۴- Acheampong, Edward Amoah, “Moderate Exercise and Tirzepatide versus Tirzepatide Alone for LongTerm Weight Loss Maintenance” (2025). Nursing Capstones. 380. https://commons.und.edu/nurs-capstones/380
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگو شرکت کنید؟نظری بدهید!